Soğuk Savaş… Nazilerin çöküşünden sonra Batı ve Doğu blokları arasında yaşanan gerginlik ve hatta vekalet savaşları… İkinci Soğuk Savaşı bekliyordum ancak Rusya-Batı yerine, Çin-Batı arasında ve ticaret temelli başlayacak gibi duruyor.

Soğuk Savaş için bknz: “Sovyetler Birliğinin çöküşü ve Sovyet sonrası Rus politikaları“.

Sovyetler Birliği, Almanya’ya girdi ve İngiltere, Fransa, ABD’nin başını çektiği güçler ise “Sovyetlerle Berlin’de karşılaşmak” yerine biraz geri kalmışlardı. SSCB, hızlı ve güçlü ilerledi. Tabii yine de Berlin 4’e bölündü:

 

Haritaya baktığınızda, SSCB’ye ait olan bölgede kalan Berlin’in de 2’ye (aslında 4’e) bölündüğünü görebilirsiniz. Kısaca Soğuk Savaş şöyle gelişmişti:

  • ABD, İngiltere ve SSCB arasında toplantılar yapıldı. Stalin’e atom bombasından sözedildi ancak Stalin zaten casuslarıyla öğrenmişti
  • 1945’te Japonya’ya 2 adet atom bombası attı
  • Avrupa, 2’inci Dünya Savaşı’ndan sonra tam anlamıyla harabeydi. Yoksulluk vardı ve yoksulluk, ülkeleri komünizmi benimsemeye sürükleyebilirdi
  • 1944’te, New Hampshire (ABD’de), Bretton Woods isimli kasabada BM konferansı yapıldı ve önemli kararlar çıktı: Dünya Bankası, IMF ve GATT (gümrük tarifeleri ticaret antlaşması) gibi kararlar çıktı, altın standardı belirlendi
  • ABD, Avrupa’yı ayaklandırmak için milyar dolarlarca yardım yaptı
  • 1947’de Truman Doktrini ilan edildi ve Türkiye gibi SSCB tehdidi altında bulunan (Boğazlardan hak istiyorlardı) ülkelere destek olunmalı, SSCB baskısı olan ülkelere de müdahale edilmeli ve SSCB soyutlanmalıydı. Çünkü ABD ve İngiltere, adil ve özgür seçimler istiyordu

Truman’ın bu çıkışı ve Churchill ile “Demir Perde” vurgusuyla birlikte, Soğuk Savaş başladı.

 

ABD-Çin Ticaret Savaşı

Bu işin iki yönü var, benim gördüğüm yönüne kısaca değineceğim sonra biraz daha resmi gideceğiz. Trump, başarılı bir iş insanıdır (çoğunun inancının aksine başarılı bir politikacı olduğunu da düşünüyorum, en azından ekonomik yönden). ABD şirketlerinin Çin’e yatırım yapmasını eleştirdi. Buna neden olan yönetmelik ve düzenlemeleri de kırptı:

Bir ülkenin ekonomisinin düzelmesi için (ABD bile olsa); o ülkeye yatırımcının gelip, şirketler açması, fabrikalar kurması gerek. Bunun üzerine bölgesel bakkal, manav, berber vs gibi esnafın yeni dükkan açması, mevcut işyerini işletmesindeki vergi indirimleri ve eleman alımında destekler çıkartmak; yeni iş alanları (istihdam) açacak ve işsizlik azalacaktır.

Trump hem bunları başardı, hem de Çin’e giden ABD’li şirketleri geri çekti ve kovid öncesinde işsizlik %4’ün altına düşmüştü; yani ekonomi açısından “işsizlik yoktu”. Asgari ücret ve işsizlik ile ilgili şu videoyu izlemenizi öneririm:

 

Ticaret Savaşının Başlangıcı

Nasıl Truman Doktrini ve Demir Perde açıklamaları, Soğuk Savaş’ın başlangıcını ifade ediyorsa (tabii ki öncesi de var), ABD-Çin Ticaret Savaşının başlangıcı ise Trump’ın açıklamları ve adımlarıdır.

PALACIOĞLU ,2018 sunumundan:

1 Mart 2018’de, tüm ticaret ortaklarına ithal çelik ve alüminyuma sırasıyla yüzde 25 ve yüzde 10 ek gümrük vergisi getirileceğini duyurdu. Bunun öncesi de var, 2017’de, ABD’nin çelik ve alüminyum dış satımının (ihracat), ABD’nin güvenliği ile ilişkisiyle ilgili bir soruşturma başlatılmıştı.

Bu ihracatın sadece %6’sı Çin’e gidiyordu. Fakat Çin’in cevabı da aynı şekilde oldu; 2,8 milyar dolar değerindeki ihracat önlemlerine karşı; 2017’de, Çin’in ABD’ye sattığı 2,4 milyar dolarlık alüminyum hurda, domuz eti, meyve gibi çeşitli ürünlere ekstra vergi getirdi.

Bu vergiler Avrupa Birliği’ni de kapsıyordu. Avrupa Birliği ve Kanada’da 2018’de savaşa dahil olarak, ABD ürünlerine ek tarife uygulamaya başladı.

Savaş Şekil Değiştiriyor

22 Mart 2018’de teknoloji, fikri mülkiyet gibi konularda haksız uygulamalar konusunda Çin’e soruşturma başlatılıyor ve bu rapora dayanarak 60 milyar dolar değerindeki Çin ürünlerine ek vergi konuluyor.

4 Nisan’da ise Çin, 49,8 milyar doalr değerindeki kara, hava, deniz ulaşım araçları ve soya ürünlerine %25 vergi getirerek karşılık veriyor.

Temmuz ve Haziran aylarında 46,3 milyar dolarlık Çin ürününe %25 ekstra vergi koyan ABD’ye Çin karşılık veriyor ve 659 adet listede 45 milyar dolarlık sınırlama getiriyor: ulaşım araçları ve soyada 29,6 milyar dolar ve kimyasal, petrol ürünlerinde 15 milyar dolarlık listeye vergi getiriliyor.

İş Teknolojiye de Sıçradı

Temmuz ayında, 34 milyar dolar değerindeki 800 ürüne ek %25 gümrük vergisi uygulandı. Ağustos ayında ise bilişim ve otomobil yedek parça, telefon, bilgisayar, mobilya, hazır giyim gibi 5 bin listelik ürünler de eklenince; Çin’den yapılan 504 milyar dolarlık ihracatın 250 milyar dolar değerindeki ürünlere vergi ve önlemler geitirilmiş oldu.

Trump, 20 Temmuz’da ise tüm ürünlere ek vergiler getirmeye hazır olduğunu söyledi.

 

Ticaret Savaşının Nedenleri ve Sonuçları

ABD’nin ticaret açığı yükseliyor ve üretim Çin’e kayıyordu. Bunun engellemesi birinci aşama. Trump’ın yönetim tarzı da burada etkili rol oynuyor. Tarzına baktığımızda, öncelikle hücum ediyor, sizi harekete geçmeye zorluyor; sonra olayları yumuşatıp, müzakere masasında bütün bu süreci değiştiriyordu. Çin’i ticaret savaşına zorlayıp, sonra Çin ile yapılan ateşkes antlaşmasında Çin’i ABD’den ekstra 200 milyar dolarlık ABD menşei ürün almaya zorlayıp karşılığında yeni vergiler koymayacağını ve eskilerini düşüreceğini taahhüt etmesi gibi [1]. Kazanan kim bir düşünün!

 

ABD-Çin İş Konseyi (USCBC), Oxford Exonomics ile birlikte hazırladığı raporda ise; ABD’de 245 bin kişilik iş kaybına neden olduğunu söyleniyor [2].

 

Çin’in Güncel Sorunları Durumu ve Gelecek?

İlaç dünyasının en önemli fuarı CPhI diyebilirim. 2021’de İtalya’da idi. Çin ve Hindistan’ın kovid nedeniyle alınmadığını duydum. İşin garibi bununla ilgili Türkçe haber yok ancak İngilizce haber dahi bulamadım. İşin ilginci, Çin ve Hindistan’ın buna karşı olarak kongre yaptığını ve büyük firmaların katıldığını duydum ancak bir türlü ulaşadım. Dedikodu gibi bir kenarda kalsın ancak doğruysa, Çin’in gövde gösterisi.

Kış Olimpiyatları İçin Üretimin Azaltılması

Çin’in Pekin şehrinde düzenlenecek 2022 Kış Olimpiyatları (4-20 Şubat), farklı bir konuda önplana çıkacak. Gelenlerin havayı temiz bulması için bu olimpiyatlara kadar kömür, çelik ve petrol konularında bazı kısıtlama kararı almış [3]. Bunun benzeri bir kararı 2008 olimpiyatlarında da alıp, bir çok üretimi durdurmuş ve kısıtlamışlardı [4].

2021 Birleşmiş Milletler İklim Değişikliği Konferansı (COP26), sonunda varılan anlaşmaya göre aşamalı olarak kömür üretiminin azaltılması, iklim değişikliğine neden olan küresel sera gazı salımlarının %46’sına, elektrik sektörü sera gazı salımlarının ise %72’sine kömür kullanımı sebep olduğu gerekçesiyle kararlaştırılmıştı [5] [6]. Elektrikli ve çevreci araçlar ile yeşil enerji konusunda da bazı kararlar alındı.

Ancak bu kararlar; Türkiye, Hindistan gibi gelişmekte olan ülkeler ve hatta Çin gibi gelişmiş ülkeler için biraz sıkıntı çıkartıyor çünkü kömüre olan bağımlılık var. Fakat Türkiye’de HES vb atılımlar ile yeşil enerji (yenilenebilir enerji) konusunda %30’lara yakın bir konumda ve dünya ortalamasına göre iyi bir durumdayız. Tabii HES’lerin doğaya olan zararları da tartışılabilir.

Konumuza geri dönersek, Çin’in böyle bir ikilemi var çünkü dünyadaki kömür kullanımının 4’te 1’i Çin’e ait.

Çin’in Saldırgan Sınır Politikaları

Çin’in, adımlar açısından saldırgan bir yapısı var. Yeri geliyor yapay adalar oluşturuyorlar, yeri geliyor Bhutan’a ait topraklarda Çin köyü kurup bayrak dalgalandırıyorlar ve yeri geliyor Hindistan ile silah kullanmama antlaşması yaptıkları için çivili sopalarla birbirlerine saldırıyorlar..

Kaşmir Bölgesi

Kaşmir bölgesinde problemler mevcut. Hindistan ve Çin, silah kullanmama kararı aldı ancak burada göğüs göğüse mücadeleler oluyor.

Detay için şu belgeseli izleyebilirsiniz.

 

Güney Çin Denizi Sorunu

Aynı şekilde Güney Çin Denizi bölgesinde, BM’nin MEB (Münhasır Ekonomik Bölge, İngilizcesiyle EEZ) konusunda belirlemeleri varken Çin bunu kabul etmiyor.

Sorun ile ilgili Türkçe anlatım:

 

İngilizce Anlatım:

 

Çin’in Yapay Adaları

Güney Çin Denizinde, gemilerle kum püskürterek adacıklar oluşturup buraya liman, pist yapıyor ve ardından bölgede kendi bakış açısını kabul ettirmek için ilgili ülkelerin adalarına gemilerle abluka uyguluyor ve bu adacıklardan geçen ABD uçaklarına karşı önleme yapıyor. Bununla ilgili bir çok video youtube’da mevcut.

Tabii bu adacıklar sıfırdan değil, görselde göreceğiniz üzere zaten bir altyapısı olan bölgelerde oluşturuluyor:

 

Bu bölgeye kıyıdaş olan ülkeler: Çin, Tayvan, Filipinler, Malezya, Brunei, Endonezya, Singapur, Kamboçya, Tayland ve Vietnam. Topladığınızda 2 milyar inan ediyor. 5 trilyondan fazla doğal gaz ve petrol rezervleri var ve balıkçılık konusunda çok zengin bir bölge [7]. Geçmişten günümüze bu sorunu anlamak için buradaki yazıyı okuyabilirsiniz.

 

Çin’in Yükselişi ve Gelecek

Bütün bunlar düşünüldüğünde, Çin’in sınır konusunda saldırgan ancak yöntem olarak çok dikkatli politikaları var. ABD, Çin ve SSCB’den sonra Japonya ile müttefik ilişkisine geçiş yaptı. Almanya ve Japonya’ya 2’inci Dünya Savaşı’ndan sonra silah üretimi ve kısıtlamaları getirmişti ancak Japonya’ya kaldırdı ve hatta birlikte adımlar atıldı, Japonya’nın filosu ABD tarafından güçlendirildi. Pasifik denizinde ABD donanması yetersiz kalıyor. Japonya dahil bir çok ülke ile işbirliği ve destekleme giriişimlerine rağmen Çin’in kesin olan baskısı var. Ayrıca Güney Çin Denizinde olaylara müdahil olsa da Çin burada ağırlığını hissettiriyor.

Geçtiğimiz günlerde Çin hükumeti, halka “kış için stok yapın” çağrısında bulunmuştu [8]. Selin vurduğu tarım, kış gibi çeşitli nedenler öne sürülse de işler biraz karışabilir.

Çin’e baskı var ve Çin’in önlenemez yükselişi de mevcut. Ticaret savaşları gibi durumlarla Trump bazı şeylere müdahale etse bile, Biden’ın bu kadar kıvrak olabileceğini düşünmüyorum. Dolayısıyla bir noktada Çin, batıya karşı gövde gösterisinde bulunacaktır. Bhutan ve Hindistan ile kara sınırları, Japonya ve Vietnam ile Güney deniz sınırları ve Tayvan ile tarihi sorunlar yaşayan Çin’in bir noktada saldırganlaşacağını düşünüyorum.

Fakat dünya geriliyor.

Kaynaklar

[1] ABD ile Çin ticaret savaşında “ateşkes” imzaladı,15 Ocak 2020. https://www.dw.com/tr/abd-ile-%C3%A7in-ticaret-sava%C5%9F%C4%B1nda-ate%C5%9Fkes-imzalad%C4%B1/a-52017960

[2] Dilara ZENGİN. Rapor: ABD ve Çin arasındaki ticaret savaşı 245 bin kişinin işine mal oldu, 15 Ocak 2021. https://www.aa.com.tr/tr/dunya/rapor-abd-ve-cin-arasindaki-ticaret-savasi-245-bin-kisinin-isine-mal-oldu/2110566

[3] How China’s Pollution Fight Is Roiling Commodities, 20 Eylül 2021. Bloomberg. https://www.washingtonpost.com/business/energy/how-chinas-pollution-fight-is-roiling-commodities/2021/09/19/38a0dd4c-19be-11ec-bea8-308ea134594f_story.html

[4] Coco Li. China to shut factories ahead of Olympics: sources, 4 Temmuz 2008. https://www.reuters.com/article/us-olympics-closures-idUSSP3834220080704

[5] COP26 İklim Zirvesi’nde varılan anlaşma neler öngörüyor?, 14 Kasım 2021. BBC. https://www.bbc.com/turkce/haberler-dunya-59277754

[6] Funda ÖZTÜRK. İklim krizi: Türkiye’nin yakın gelecekte kömürden vazgeçmesi mümkün mü?, 16 Kasım 2021. BBC. https://www.bbc.com/turkce/haberler-turkiye-59305483

[7] Ali Burak BİBER & Hafize YURT. Güney Çin Denizi’nde ABD ve Çin’in güç mücadelesi, 22 Mart 2021. TRT. https://www.trthaber.com/haber/dunya/guney-cin-denizinde-abd-ve-cinin-guc-mucadelesi-566452.html

[8] Musap ERYİĞİT. Çin’de halka çağrı: Kış için gıda stoklayın, 3 Kasım 2021. TRT. https://www.trthaber.com/haber/dunya/cinde-halka-cagri-kis-icin-gida-stoklayin-622474.html

Tezer PALACIOĞLU, Ağustos 2018. ABD “Dünya”ya Karşı!; Ticaret Savaşları. İstanbul Ticaret Odası & İstanbul Düşünce Akademisi. https://www.istka.org.tr/media/131174/abd-d%C3%BCnyaya-kar%C5%9F%C4%B1-ticaret-sava%C5%9Flar%C4%B1.pdf

Rahmi GÜNDÜZ. 6 maddede ABD – Çin ticaret savaşı, 6 Temmuz 2018. Reuters. https://tr.euronews.com/2018/07/06/abd-ve-cin-ticaret-savasini-anlama-rehberi-merak-edilenler

Catherine Early. Çin dünyada kömür üretimini nasıl şekillendiriyor?, 10 Kasım 2021. BBC. https://www.bbc.com/turkce/haberler-dunya-59217659

Kapak görseli adresi: https://jrotbart.com/us-vs-china-trade-war/

 

Son Değişiklik: 19/11/2021 - 14:52
Kategori: Ekonomi - Genel - Politika - Tarih
Etiketler: , , , ,