Bugünlerde bir “Bay Kemal” almış başını gidiyor. Bay nedir nerede kullanılır? Bay ile bey farkı nedir?

Televizyon izlemiyorum, eskiden haberleri takip ederdim şimdi haberleri de internetten takip ediyorum. Bazı şeylere maruz kalmasam da, yine de böyle sorunları görüp saç baş yolma noktasına geldim. Bir ülkenin Cumhurbaşkanı, o ülkenin dil kurallarını bilmiyor. İnanılır gibi değil! Hitabeti kuvvetli deniyor. Kendi dilini konuşamayan, Arapça sözcükler kullanan birinin hitabetinin ne kadar kuvvetli olduğu, sorgulanması gerekir.

andıç: tam doğru açıklaması için hepsine TDK yani Türk Dil Kurumu açıklaması ekledim. Aslında oradan baksanız yetermiş, buraya ihtiyaç bile yokmuş ama… Yine de konu olarak kenarda dursun.

 

 

Bay ve Bayan

Cumhurbaşkanı Erdoğan’ın kullandığının aksine, bay ve bayan sözcükleri ADLARLA kullanılmaz. Soyadlar ile kullanılır.

Mr. & Mrs. Brown vardı İngilizce derslerinde hatırlar mısınız? Brown burada soyadları idi. İngilizce’de kullanılan Mr. (mistır) ve Mrs. (misis) sözcüklerinin Türkçesi, bay ve bayan olarak kullanılır.

Türk Dil Kurumu: ad veya soyadlarının önüne getirilen saygı sözü.

Yani Kemal Kılıçdaroğlu, Kılıçdaroğlu ailesinin erkeği olduğu için, “Bay Kılıçdaroğlu” doğru kullanımdır. Eşini kastederek bir şey söylemek gerekirse, “Bayan Kılıçdaroğlu” demek gerekir. Bay ve bayan ayrımı budur.

Bir kadına gidip BAĞYAN denmesi, bu yüzden saçmalıktır. Kadınların, dönüp “ne var bay” demesi ne hoş olur ama…

 

Beyefendi ve Hanımefendi

Fransızcadaki “madam ve mösyö” yerine bu sözcükler kullanılabilir.

Türk Dil Kurumu: Saygı bildirmek için erkek/kadın adlarının sonuna getirilen veya adların yerine kullanılan bir söz.

Yani bir kadına “bağğyann bakar mısınız” demek yerine, “hanımefendi bakar mısınız” diyebilirsiniz. Eğer Cumhuriyet dizisini (6 bölümlük) izlerseniz, Aziz Nesin’in harika oyunculuğu ile canlandırdığı Atatürk’ün sürekli “X beyefendi böyle olacağını söylüyor fakat…” şeklinde saygıyla konuştuğunu görürsünüz (sadece dizi değil, dönemin meclis kayıtları, Atatürk’ün yazdığı kitap ve bazı konuşmalarında da böyle mevcut).

Bana göre politikada olması gereken dil budur. “Kemal beyefendi” dediğiniz zaman saygı mevcut. Tabi bey hanım dedikten sonra bin bir çeşit hakarete başvuran varlıkların nezaket, zarafet, efendilik öğreneceğini düşünmüyorum.

 

Bey ve Hanım

Beyefendi ve hanımefendi gibi, bey ve hanım sözcükleri de ADLARIN (isim) ardına gelir. Yani Kemal Bey denebilir. Fakat beyefendi ve hanımefendi sözcüklerinde olduğu gibi, adların yerini almaz! Yani birine “bey bakar mısın” denmez.

 

Adam ve Kadın – Erkek ve Dişi

TDK (adam): Erkek kişi, kadın karşıtı.
TDK (kadın): Erişkin dişi insan, hatun, hatun kişi.

Burada ekleme yapayım, hem kadın hem de hatun, “katun” sözcüklerinden türemiştir. Özbe öz Türkçe’dir! Adam ise Arapça’dır.

Genelde “adam-kadın”, “erkek-dişi” olarak kullanılmasının daha doğru olduğunu belirtseler de, adam Arapça kökenden geliyor. Bu yüzden ben Türkçesiyle erkek sözcüğünü tercih ediyorum.

**

TDK (erkek): İnsan, hayvan ve bitkilerin dişiyi dölleyecek cinsten olanı.
TDK (dişi): Yumurta oluşturan veya yavru doğuran (birey).

Bilimsel anlamda eşey yani cinsiyet belirtmek için “erkek ve dişi” sözcükleri kullanılır.

**

Zaman içinde, halkın da kullanımı ile “adam ve kadın” , “erkek ve dişi” olarak değil; “erkek ve kadın” olarak halkın ağzına kavramlar oturdu.

Yani “dişi öğretmen” veya “adam satranç takımı” gibi şeyler İYİ Kİ olmadı.

 

Oğlan ve Kız

Bay, bayan, hanım, kız… Feministler devreye girince biraz karışıyor işler. Özellikle feminizmi bilmedikleri gibi yaşadıkları coğrafyadaki Türk kültürü, Türk tarihi ve en önemlisi Türkçe bilmeyenlerin bir sürü mantıksız söylemine şahit oluyoruz.

Örneğin kız sözcüğüne “bekaret vurguluyor” diyerek karşı çıkıyorlar fakat buradaki kız sözcüğü, bekaret anlamı taşımamamktadır!

TDK (kız): dişi çocuk.
TDK (oğlan): erkek çocuk.

Bu kadar basit aslında. 2 sözcükle anlatılıyor ikisi de. Anadoluda “kaç çocuk var” derseniz; 2 oğlan 2 kız gibi bir yanıt verirler. Yani buradaki oğlan sözcüğü “yumuşak”, kız sözcüğü “bekaret” anlamını taşımıyor. O sizin iğrençliğiniz. Burada, erkek ve kadınların yetişkin olmayanlarına oğlan ve kız deniyor. Türkçe budur.

Bunun dışında birisi kız sözcüğünü bekaret için kullanıyorsa, evet bu zihniyetle mücadele etmek gerek. Türkçeyi yanlış kullandıkları gibi, kadınlara karşı da saygısızlık yapıyorlar. Fakat Türkçeyi bilmeden, Türkçe sözcüklere savaş açan sözümona feministlere bakanlar; tüm kadın hakları savunucularını da bu şekilde cahil, bilinçsiz ve boş kişiler olarak nitelendirecek.

**

Sözde feministlere girmeyeceğim fakat bu oğlan-kız meselesini de ekleek şarttı. Ülkenin Cumhurbaşkanı “bay-bayan” sözcükleri nerelerde kullanılılır bilmiyor. Haliyle feministi de bu ayrımı yapamaz. O yüzden büyük beklentilere girmemek gerek.

 

Örnekler

Örnekler:
“Bayların ve bayanların eşit hakları vardır.” (Yanlış)
“Erkeklerin ve kadınların eşit hakları vardır.” (Doğru)

“Baylar ve bayanlar, sizlere arkadaşımı tanıştırayım.” (Doğru)
“Kadınlar ve erkekler, sizlere arkadaşımı tanıştırayım” (Yanlış)

“İlkokul öğretmenim bayandı.” (Yanlış)
“İlkokul öğretmenim kadındı.” (Doğru)

“Bayan öğrenciler çok çalışıyor.” (Yanlış)
“Hanım öğrenciler çok çalışıyor” (Yanlış)
“Kız öğrenciler çok çalışıyor” (Doğru)