Mevcut TBMM’nin oturma yapısının değişmesi gerektiğini düşünüyorum. Zira genişlik, büyüklük; milletvekillerini rehavete itiyor. Bazen nerede olduklarını ve görevlerini unuttuklarını düşünüyorum. Bunu dünya meclislerinden ve tarihimizden örnekler vererek açıklayacağım.

Kapak fotoğrafındaki tarihi meclisimiz, 2’inci Meclistir, ilk meclistir. Önemine kısaca değineceğim fakat adım adım gitmek gerek.

A. Amasya Genelgesi’nde şunlar dile getirilmiştir:

  1. Vatanın bütünlüğü milletin bağımsızlığı tehlikededir.
  2. İstanbul hükûmeti aldığı sorumluluğun gereğini yerine getirememektedir. Bu durum milletimizi yok olmuş gösteriyor.
  3. Milletin bağımsızlığını, yine milletin azim ve kararı kurtaracaktır.
  4. Milletin içinde bulunduğu durum ve şartların gereğini yerine getirmek ve haklarını gür sesle cihana duyurmak için, her türlü baskı ve kontrolden uzak millî bir heyetin varlığı zaruridir.
  5. Anadolu’nun her bakımdan en güvenilir yeri olan Sivas’ta hemen millî bir kongre toplanması kararlaştırılmıştır.
  6. Bunun için bütün illerin her sancağından milletin güvenini kazanmış üç temsilcinin mümkün olan en kısa zamanda yetişmek üzere yola çıkılması gerekmektedir.
  7. Her ihtimale karşı bu mesele millî bir sır olarak tutulmalı ve temsilciler gereğinde yolculuklarını kendilerini tanıtmadan yapmalıdırlar.
  8. Doğu illeri adına 23 Temmuz’da Erzurum’da bir kongre toplanacaktır. O tarihe kadar öteki illerin temsilcileri de Sivas’a gelebilirlerse Erzurum Kongresi’nin üyeleri de Sivas genel kongresine katılmak üzere hareket ederler.

Maddelere dikkat ettiğinizde, “milletin bağımsızlığı, milletin varoluşu, milletin hakları” ve bunları koruyacak MİLLİ BİR HEYETE dikkat çekilmiştir.

B. Erzurum Kongresi Kararları:

Kısaca açıklamak gerekecek.

  • Milli sınırlar içinde vatan bölünmez bir bütündür, parçalanamaz.
  • Manda ve himaye kabul edilemez.
  • Kuva-yı Milliye’yi (39) tek kuvvet olarak tanımak ve millî iradeyi hâkim kılmak esastır.
  • Hristiyan azınlıklara siyasal hakimiyet ve sosyal dengemizi bozacak ayrıcalıklar verilemez.
  • Her türlü yabancı işgal ve müdahalesine karşı millet yopyekûn kendisini savunacak ve direnecektir.
  • Vatanı korumayı ve istiklâli elde etmeyi İstanbul hükûmeti sağlayamadığı takdirde, bu gayeyi gerçekleştirmek için geçici bir hükûmet kurulacaktır. Bu hükûmet üyeleri milli kongrece seçilecektir.

Yukarıdaki maddelerde (tamamı değildir) görebileceğiniz üzere; Türkiye Cumhuriyeti’nin temelleri atılmış ve ülke bütünlüğü ile ilgili kararlar alınmıştır.

C. Sivas Kongresi:

  1. Osmanlı Devleti ile itilaf Devletleri arasında yapılan Ateşkes Anlaşması’nın imzalandığı 30 Ekim 1918 tarihindeki sınırlarımız içinde kalan ve her noktasında çok büyük bir İslâm çoğunluğunun bulunduğu Osmanlı ülkesinin parçaları birbirinden ve Osmanlı topluluğundan parçalanamaz ve hiçbir sebeple ayrılmaz bir bütündür. Bu ülkede yaşayan bütün Müslüman halklar, birbirine karşılıklı hürmet ve fedakârlık duygularıyla dolu, birbirlerinin ırkî ve sosyal haklarına saygılı, yaşadıkları muhitin şartlarına tam olarak riayetkâr öz kardeştirler.
  2. Osmanlı toplumunun bütünlüğü, millî istiklalimizin sağlanması, Hilâfet ve Saltanat yüce makamının dokunulmazlığı için Kuvâ-yi milliye’yi etkili ve millî iradeyi hâkim kılmak esastır.
  3. Osmanlı topraklarının herhangi bir parçasına karşı yapılacak müdahale ve işgale ve özellikle vatanımız içinde müstakil birer Rumluk ve Ermenilik kurulmasına yönelik hareketlere karşı, Aydın, Manisa ve Balıkesir Cephelerindeki millî cihatlarda olduğu gibi, elbirliğiyle savunma ve direnme esası meşru kabul edilmiştir.

Sivas kongresinde de yukarıdaki maddelerde olduğu gibi çeşitli birleştirici direniş hareketleri başlatılmıştır.

Kurucu / 1’inci Meclis

23 Nisan Cuma günü Hacı Bayram Camii’nde kılınan Cuma namazının ardından dualar ile meclis açıldı. Anadolu ve Rumeli Müdâfaa-i Hukuk Cemiyeti ve Meclis-i Mebûsan üyelerinden oluşan 324 milletvekili ile kurulan meclis, zorluklar nedeniyle 115 milletvekili ile açıldı. Mustafa Kemal Paşa, seçimle ilgili yayınladığı ilk tebliğde “Meclis-i Müessisan / Kurucular Meclisi” önerisinde bulundu, farklı fikirlerden sonra ise aynı gün gerçekleşen toplantıda meclis adının “Türkiye Büyük Millet Meclisi” olmasına karar verildi [1].

  • 1’inci Mecliste, 29 Nisan 1920’de “Hıyanet-i Vataniye” (Vatana İhanet) kanunu; düşman ile anlaşan, vatana ihanet suçunu teşvik eden, Türk ordusuna ait silah ve cephaneleri çalan, manda ve himayeyi (sömürgeciliği) savunan, Kuva-yı Milliye ve Misak-ı Milli karşıtı faaliyet yürüten, savaştan kaçan, TBMM aleyhinde propaganda yapanları yargıamak ve isyanları bastırmak için çıkartıldı.
  • Bu kişileri yargılayıp cezalandırmak için İstiklâl Mahkemeleri kuruldu
  • 1921 Anayasası çıkartıldı ve İstiklâl Marşı kabul edildi
  • Saltanat kaldırıldı
  • Anadolu işgalden kurtarıldı

Kurucu / 1’inci Meclis (ilk TBMM), Ankara’daki Ulus meydanına 1915 yılında inşa çalışmalarına başlanıyor. İtithat ve Terakki Cemiyeti’nin kulüp binası olarak, mimar Salim Bey tarafından yapılıyor. Duvarında Ankara taşı (Andezit) kullanılmış. 23 Nisan 1920’de meclis olarak kullanılacak ancak henüz bitmemiş. Halkın katkıları ile tamamlanıyor [2].

Birinci Meclise Google’dan bakabilirsiniz, tıklayınız.

 

2’inci Meclis

Şu anda Cumhuriyet Müzesi olarak kullanılan mecliste alınan kararlar ve yapılanları anlatmak için ayrı bir konu açmak gerek fakat kısaca:

  • Lozan Antlaşması imzalandı
  • Türkiye Cumhuriyeti, diplomasi ve ekonomik anlamda çöküşten kurtarılan kararları burada aldı
  • Çok büyük yatırımlar; üretim, ekonomi, sanat, kültür, eğitim, bilim gibi nice alanda çok önemli yasalar çıkartıldı.
  • Uluslararası alanda çok büyük kazanımlar elde edildi ve saygınlığı arttı.
  • Çok partili yapıya geçti.
  • Atatürk’ün bir çok videosu bu meclistedir ve Cumhuriyet Dizisi (6 bölümlük Cumhuriyet ve Kurtuluş dizilerini mutlaka izleyiniz) burada çekilmiştir.

Şu an Cumhuriyet Müzesi olarak kullanılmaktadır. Atatürk’ün meşhur fotoğrafı da burada çekilmiştir:

 

3’üncü Meclis (Mevcut TBMM)

11 Ocak 1937’de TBMM tarafından “anıtsal bir değer taşıyan, Türkiye Cumhuriyeti’nin devamlılığına ve yirminci yüzyılın mimari karakteristiklerine uygun” yeni bir meclis binasının yapımı için bir yarışma düzenlenmesine karar veriliyor. 14 proje katılıyor ve 3 proje 1’inci oluyor. Atatürk’ün beğendiği proje ise Clemens Holzmeister’ın projesi. 26 Ekim 1939’da yapmına başlansa da 2’inci Dünya Savaşı nedeniyle ara veriliyor ve 1957’de tekrar devam edilip, 1961 yılının Ocak ayında açılıyor [2].

 

Meclisle İlgili Sorunum: Oturma Düzeni

Yukarıda gördüğünüz gibi tavan çok yüksek, koltuklar ceylan derisi ve koltuklar aralı ve rahat olunca vekillere uyku basıyor herhalde… Gerçi çok ÇALışmaktan uyuyorlardır eminim.

Fakat mevcut oturma düzeni yerine, geleneklere uyarak (1’inci ve 2’inci Meclislerdeki gibi) ahşap kullanılması taraftarıyım. Fakat ahşap vekillerimizin kalçalarını ağrıtmaz mı? Tabii ki sünger vs olacak, İngiltere’de ağrıtmıyorsa, diğer yerlerde ağrıtmıyorsa bizde de ağrıtmaz efendim.

İngilizler gelecek ama önce bizimkiler

 

Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti – Cumhuriyet Meclisi

 

Azerbaycan (Azerbaycan Cumhuriyeti Millî Meclisi)

 

Kazakistan

 

Kırgızistan

 

Özbekistan

 

Dünya Meclislerinden Örnekler

İngiltere (House of Commons, Avam Kamarası)

 

Kanada

 

Yeni Zelanda

 

Hindistan (yenisi bitti mi bilmiyorum ancak o da güzel)

 

ABD (Congress, Capitol)

 

Almanya (Reichstag)

 

Fransa

 

Rusya (Rusya meclisi deyince, Yeltsin’in meclisi bombalatması aklıma geliyor)

 

İtalya

 

Japonya

 

Avusturya

 

Hollanda

 

Finlandiya

 

Afganistan

 

Bangladeş

 

Bolivya

 

Çin

 

Kolombiya

 

Küba

 

Mısır

 

Estonya (renkler falan masal diyarı gibi 🙂

 

Esvatini Krallığı (böyle ilginç yerleri de koyayım dedim, kral koltuğuna falan dikkat)

 

Gabon

 

İzlanda (bu ülkenin turistlerine dikkat, bizi dövüp duruyorlar)

 

İran

 

İsrail

 

Kenya

 

Kuzey Kore

 

Güney Kore

 

Letonya

 

Malezya

 

Maldivler

 

Malta

 

Moğolistan

 

Norveç

 

İsviçre

 

Sudan

 

Suriye

 

Tayland

 

Kaynaklar

[1] İlk Meclis’in adı ve acılışı , 22 Nisan 2003. Hürriyet. https://www.hurriyet.com.tr/gundem/ilk-meclisin-adi-ve-acilisi-141923

[2] Ankara’da kaç Meclis var? 1. ve 2. Meclis nerede? Dünya’nın en büyük Meclis’i hangi ülkede? Kaynak: Ankara’da kaç Meclis var? 1. ve 2. Meclis nerede? Dünya’nın en büyük Meclis’i hangi ülkede?, 25 Aralık 2018. http://www.gazeteilksayfa.com/ankarada-kac-meclis-var-1-ve-2-meclis-nerede-dunyanin-en-buyuk-meclisi-hangi-ulkede-42248h.htm

Muhammet Mutaf. Milli Mücadele’nin kilit taşı ‘Erzurum Kongresi’ Cumhuriyetin ilk adımı oldu, 23 Temmuz 2020. Anadolu Ajansı. https://www.aa.com.tr/tr/turkiye/milli-mucadelenin-kilit-tasi-erzurum-kongresi-cumhuriyetin-ilk-adimi-oldu/1919642

Sivas kongresi maddeleri nelerdir, önemi nedir? 4 Eylül Sivas Kongresi kaç yılında yapıldı?, 9 Eylül 2020. Milliyet. https://www.milliyet.com.tr/gundem/sivas-kongresi-maddeleri-nelerdir-onemi-nedir-4-eylul-sivas-kongresi-kac-yilinda-yapildi-6297456

Son Değişiklik: 12/11/2021 - 16:11